Ontslagvergoeding steeds moeilijker

Ontslagvergoedingen zijn nog steeds onzeker en het kost een jarenlange en kostbare procedure die je moet voeren. En dan nog weet je niet hoe hoog de vergoeding zal uitkomen. Bij ontslag vullen werknemers nog altijd vaak hun arbeidsverledenin in de kantonrechtersformule, en berekenen zo hoeveel maandsalarissen ze meekrijgen. Maar ontslagvergoedingen worden in steeds mindere mate op deze manier vastgesteld.

"Het is een complete loterij geworden", zeggen arbeidsrechtadvocaten Bernard Tomlow (Tomlow Advocaten) en Helma Veldman (Advocatenkantoor Veldman). "Dit jaar zijn er bijvoorbeeld drie zaken geweest van werknemers die allemaal 58 jaar waren en een vergelijkbaar arbeidsverleden hadden. Daar rolden ontslagvergoedingen van € 100.000, € 16.000 en € 30.000 uit. Je moet mensen die thuis hebben berekend dat ze een aantal maandsalarissen meekrijgen vertellen dat ze niets krijgen. Of ze moeten doorprocederen tot de Hoge Raad, wat wel € 30.000 kan kosten. Je moet je dan afvragen of je dat wilt investeren in een vraag waar je het antwoord niet op weet. En ook de professionals weten het niet."

Jarenlang hebben werknemers de kantonrechtersformule als verwachtingspatroon gehad. Die kwam als vuistregel neer op ongeveer een maandsalaris per gewerkt jaar. Vorig jaar werd deze formule door de kantonrechters zelf al versoberd. Daarnaast vallen er in deze recessietijd meer ontslagen via een ontslagvergunning bij UWV Werkbedrijf. In die procedure wordt geen vergoeding vastgesteld. Werknemers die het hier niet mee eens zijn, kunnen een rechtszaak voeren voor kennelijk onredelijk ontslag. In zon geval moet aangetoond worden dat de werknemer door het ontslag te zwaar benadeeld is, als daar geen vergoeding tegenover staat. De vijf gerechtshoven in ons land hadden vorig jaar een afgeleide formule van de kantonrechtersformule opgesteld om te bepalen hoe hoog de ontslagvergoeding zou moeten zijn. Dat maakte het een stuk duidelijker waar werknemers op zouden kunnen rekenen. Maar de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege, zette begin dit jaar in twee arresten een dikke streep door die methode.

Dat wil overigens niet zeggen dat er helemaal geen ontslagvergoeding meer volgt in dit soort zaken. Als je onredelijk en onfatsoenlijk behandeld bent, is er nog steeds een grote kans dat je een vergoeding krijgt, zegt Alexandra van Zanten-Baris, die vorig jaar promoveerde op onderzoek naar ontslagvergoedingen. Zij wijst erop dat ook voor de arresten van de Hoge Raad al onduidelijkheid was, omdat de rechters al verschillende methodes hanteerden bij kennelijk onredelijk ontslag. Wellicht is het niet eens zo slecht dat er weer bij elke zaak wordt gekeken wat een redelijke hoogte van een vergoeding is. De laatste jaren was er wel een beetje gemakzucht ingeslopen", zegt Veldman. Tomlow: "Maar de werknemer kan niet meer inschatten wat de gevolgen zullen zijn van afscheid nemen van zijn baan. Niet voor niets zie je dat steeds meer mensen van tevoren al vast willen leggen waar ze aan toe zijn bij ontslag.

Tomlow ziet, net als diverse rechters, advocaten en Kamerleden, een oplossing in een zwaar gewicht geven aan het bieden van doorlopende scholing door de werkgever. "Voor alles wat de werkgever te weinig heeft aangeboden, wordt de ontslagvergoeding hoger. Doe je het netjes, dan hoef je nooit meer een vergoeding te betalen. Er moet in ieder geval wat gebeuren aan de rechtsonzekerheid en de rechtsongelijkheid. Het probleem nu negeren leidt tot grote problemen. Tomlow en Veldman hebben het gevoel dat werkgevers, ook bij individuele ontslagen, eerder de UWV-route nemen. Dit is echter moeilijk af te leiden uit cijfers. Uit gegevens van UWV blijkt weliswaar dat er vorig jaar liefst 73% meer ontslagvergunningen zijn verleend dan in 2008, maar dat zijn dus cijfers van vóór de arresten van de Hoge Raad. Bovendien vallen er door de economische teruggang ook meer ontslagen om bedrijfseconomische redenen, waardoor werkgevers sowieso meer aankloppen bij UWV.

Daarnaast zijn er signalen dat de gerechtshoven het er niet bij laten zitten. Zij zouden zelfs al overleg zijn geweest om een nieuw pakket richtlijnen samen te stellen voor zaken voor kennelijk onredelijk ontslag. "In ieder geval is de UWV-route aantrekkelijker voor werkgevers, want die is in het algemeen voordeliger", zegt Tomlow. Tomlow en Veldman suggereren zelfs dat de onderhandelingspositie van werkgevers bij sociale plannen inmiddels sterker is geworden. De Hoge Raad heeft besloten dat het enkele feit dat er geen vergoeding is betaald, het ontslag nog niet kennelijk onredelijk maakt. Werkgevers kúnnen dus ook geen sociaal plan afspreken en vervolgens bij de rechter zeggen: ik heb dit aangeboden, maar dat vonden ze blijkbaar niet genoeg. Dat zet de werkgever wellicht in een beter daglicht bij de rechter.

Secretaris sociale zaken Joep Rats van werkgeverskoepel VNO-NCW ziet dat niet gebeuren. Als een sociaal plan aan het afspreken bent, ben je echt niet bezig met welke rechtszaken je te maken gaat krijgen. Ook vakcentrale FNV merkt dit in de praktijk nog niet aan de onderhandelingstafel. Hoogleraar arbeidsrecht Jaap van Slooten (Universiteit van Amsterdam) vindt dat de onzekerheid niet nieuw is. "Eerder wist je ook al niet wat je zou krijgen bij kennelijk onredelijk ontslag."

Dat neemt niet weg dat het huidige ontslagstelsel niet goed functioneert, vindt Van Slooten, die ook arbeidsrechtadvocaat is  bij Stibbe. "Het systeem geeft de werkgever te veel mogelijkheden om te gaan shoppen in de regelingen. Het valt niet uit te  leggen dat twee mensen met een gelijk arbeidsverleden via een verschillende route een totaal andere vergoeding krijgen. De  wetgever laat dit verschil voortbestaan, terwijl in potentie alle werknemers te maken kunnen krijgen met dit probleem."

In de lopende formatie ligt er een politieke kans om daar wat aan te doen, vindt Van Slooten. "De arresten hebben laten zien hoe groot het lawyers paradise en de onzekerheid momenteel zijn." Aan de andere kant moet de kantonrechtersformule ook niet de hemel in geprezen worden, zegt de hoogleraar. "Het toekennen van een vergoeding leidt er ook toe dat ontslagen werknemers bovenop de ww nog een zak geld krijgen. We moeten ons ook afvragen hoe concurrerend we zijn op het gebied van ontslagbescherming, of dat niet te veel is.

bron : telegraaf.nl

Geplaatst op vrijdag 20 augustus 2010.